Hoe een eigen weg te vinden in een wereld waar iedereen iets van vindt.
De mythe van Psyche en Eros wordt vaak geduid als een spanningsveld tussen het mannelijke en het vrouwelijke. Waar ik in mijn vorige blog deze interpretaties heb geschetst en de mythe heb samengevat, gaan we nu een laag dieper. In deze verkenning bekijken we de mythe als een spirituele weg: een archetypische blauwdruk voor spirituele ontwikkeling van de ziel op diens zoektocht naar heelwording en goddelijke verbinding.
De mythe van Eros en Psyche als spirituele routekaart
In deze blog wil ik laten zien dat de mythe van Psyche en Eros ook gebruikt kan worden als een routekaart voor de persoonlijke, innerlijke zoektocht naar heelheid en individuatie van ieder mens (dus niet gespecificeerd voor man of vrouw). De mythe van Eros en Psyche toont dan een routekaart voor de spirituele reis van de ziel (Psyche) naar zelfkennis en individuatie.
Aan de hand van de lessen van de wilde, dierlijke Godheid Pad en 4 archetypische beproevingen — het omgaan met angst, onderscheidingsvermogen, geduld, overgave en confrontatie met de schaduw — leert onze Psyche zichzelf en de eigen passie (Eros) echt kennen.
Psyche en Eros, persoonlijke groei en spirituele gezondheid
Zo bekeken biedt de symbolische queeste van Psyche en Eros actuele inzichten in persoonlijke groei en psychische en spirituele gezondheid.
In een wereld vol prestatiedruk en digitale afleiding – vooral voor de jeugd (maar eigenlijk voor iedereen) – biedt de mythe wellicht richting: volg je innerlijke pad, ontwikkel geduld en wijsheid, en leer te leven vanuit verbinding tussen ziel en verlangen.
Op deze manier onthult het prachtige liefdesverhaal van Psyche en Eros eigenlijk een Spirituele Weg om Volwassen te worden in een wereld waarin iedereen een mening lijkt te hebben … maar waar niemand echt de weg weet.
(🕒 Leestijd: ca. 14 minuten | ✍️ Deel 2 van 2 )
De mythe van Psyche en Eros: spirituele interpretaties
Het archetype van de Grote Moeder en de symbolische ‘bruiloft met de dood’.
De mythe begint, zoals alle Grote Verhalen beginnen, met een conflict – in dit geval het conflict tussen de godin Aphrodite en de aardse Psyche, daarbij aangestuurd door wat de goden meestal in beweging brengt: afgunst en jaloezie.
De godin Aphrodite staat daarbij voor de vernietigende energie van het archetype van de Grote Moeder, die zo overweldigend is dat deze niet kan worden genegeerd. Psyche staat symbool voor de innerlijke potentie die zowel geadoreerd wordt door iedereen, maar tegelijk altijd alleen staat en zich nergens aan kan verbinden.
De wereld wil van alles en het Kind staat alleen
De wereld wil van alles van Psyche, zoals de wereld tegenwoordig ook van alles van het Kind wil. Maar tegelijk wil niemand haar de weg wijzen: het Kind staat alleen in de wereld. Geen wonder bijvoorbeeld dat de psychische problemen onder de jeugd alleen maar toeneemt.
Om haar avontuur te laten beginnen moet Psyche zich dan ook – (hoe dan ook) – ergens aan binden, al betekent deze binding eigenlijk haar einde. Dit is ook de reden waarom het Orakel voor Psyche voorspelt dat ze zal huwen met een gruwelijk monster.
Het monster voor Psyche is de angst, die verlamd en keuzeloos maakt. Om in beweging te komen, zal Psyche in eerste instantie moet trouwen met de dood, met de angst. Ze zal haar angsten onder ogen moeten zien; de enige weg naar buiten is er doorheen.
De dromende mens die zichzelf in de slaap ontmoet
Psyche doet haar eerste stap van de rotsen, verdrietig, maar onbevreesd. En ze wordt opgevangen door het lot zelf: ze landt zachtjes en verliest uiteindelijk in het paleis haar maagdelijkheid. Ze verliest zo haar (eerste) jeugdigheid en onbevangenheid. Maar tegelijk raakt ze verstrikt in de onbewuste omhelzing van haar onbekende minnaar.
Deze omhelzing staat voor de dromende mens die in de slaap zichzelf voortdurend ontmoet, maar zichzelf eigenlijk nooit herkent. Psyche kent zichzelf nog niet, zoals ieder mens zichzelf aan het begin van diens avontuur in het leven evenmin nog kent.
Projecties veranderen de wereld
Het is wat dat betreft precies zoals Jung zei:
“Projecties veranderen de wereld in een replica van je eigen onbekende gezicht.”
Maar onbewuste projecties en een leven in een gelukzalig paradijs kunnen niet eeuwig duren; Psyche wordt wakker. Ze ontwaakt in het kasteel, omgeven door weelde en door alles ‘wat haar hartje begeert’, en begint haar zussen te missen: symbool voor het verlangen naar de erkenning van de mensen om je heen die je nabij (zouden moeten) zijn.
Wees waakzaam bij de eigen spiritualiteit!
Wanneer de zussen elkaar eindelijk ontmoeten, laat Psyche hen vol vreugde het paleis zien en vertelt ze hen over haar goddelijke minnaar en echtgenoot. Maar de zussen worden daarop jaloers – of ze waren dat eigenlijk altijd al.
Deze ervaring leert ons dat we in onze eigen spirituele en innerlijke ontdekkingen voorzichtig moeten zijn om deze te delen met onze omgeving. Niet voor niets stelt Eros:
“Het zal Goddelijk zijn, wanneer je onze geheimen in stilte bewaart. En sterfelijk als je die prijsgeeft.”
Het is immers heel menselijk om je ervaringen en je innerlijke, spirituele groei te willen delen. Maar waarachtige, innerlijke spiritualiteit is kwetsbaar en teer. Het laat zich gemakkelijk vergiftigen door de woorden en de meningen uit je omgeving.
Door haar Onzichtbare Minnaar te delen met haar omgeving zet Psyche dan ook haar eigen individuatieproces in beweging. Zoals Jung stelt:
“De schaduw is een moreel probleem dat de hele ego-persoonlijkheid uitdaagt, want niemand kan zich bewust worden van de schaduw zonder aanzienlijke morele inspanning. Om je ervan bewust te worden, moet je de donkere aspecten van de persoonlijkheid erkennen als aanwezig en reëel.”
Individuatie en de lessen van Pan op de spirituele weg
Moeizaam wordt het werk van Psyche inderdaad. Haar minnaar, Eros, verlaat haar teleurgesteld – haar eigen spiritualiteit zal nu beproefd worden. Psyche barst in tranen uit en wil zelfmoord plegen; het is allemaal te veel voor haar.
In haar wanhoop verlaat ze het paleis, symbool voor de bescherming die heeft genoten. Ze gaat op haar symbolische reis van individuatie. In haar individuatieproces staat Psyche echter zeker niet alleen.
Zoals ieder mens op diens weg allerlei figuren ontmoet en daar waardevolle lessen van kan lessen – zolang je bereid bent om te luisteren. Niet in de laatste plaats ontmoet Psyche, zwervend door de bossen, de godheid Pan.
Lessen van de godheid Pan: devotie en toewijding
Dit is op zichzelf al opmerkelijk, want Pan wordt vaak juist afgebeeld als een wilde, dierlijke godheid, vol van lust en instinct. Maar Pan is juist nu mild voor Psyche en biedt haar hoop en de richting die ze nodig heeft.
Pan leert Psyche dat ze niet zomaar vanuit haar eigen wil of egocentrisme kan handelen. Maar dat haar Ziel (Eros) zich enkel laat verleiden vanuit devotie en toewijding. Dit zijn elementen die inderdaad het Spirituele Pad – in welke traditie ook – kenmerken.
Vier beproevingen van Psyche: de symbolische betekenis
De vier onmogelijke taken die Aphrodite Psyche vervolgens oplegt, zijn eveneens vormgevend aan het spirituele individuatieproces van ieder mens:
1. Het sorteren van de Zaden: leren om onderscheid te maken in het leven
De eerste taak die Psyche krijgt, is om voor de avond een enorme hoop zaden te sorteren. De mieren uit de instinctieve wereld helpen haar daarbij. Ze leren Psyche hoe ze orde kan scheppen in de chaos. Psyche eerste les is dan ook om haar eigen oordeel te vellen in het leven over wat goed is en wat slecht is, door waar te nemen en te onderscheiden.
2. Gouden Wol verzamelen: de kracht leren van geduld en innerlijke wijsheid
Bij haar tweede taak, het verzamelen van een pluk gouden wol, adviseert het zachte riet Psyche om geduldig te zijn. Ze moet wachten tot het donker wordt om de wol van de rammen te verzamelen, in plaats van in de hitte van de dag de strijd aan te binden met de dodelijke schapen.
Zo leert Psyche dat ze zich een weg door gevaar – spiritueel en lichamelijk – kan banen, door wijsheid en geduld te beoefenen, en te vertrouwen op de subtiele gids van het lot.
3. Water uit de Rivier Styx: respecteer de goden
Bij haar derde taak leert Psyche respect te hebben voor de goddelijke machten. Soms zal ieder mens immers moeten buigen en erkennen dat dingen niet altijd in eigen handen liggen. De adelaar van Zeus redt Psyche van deze taak, duikt langs haar heen en lost de taak voor haar op.
Soms moet je geluk hebben: de Styx zou Psyche gemakkelijk het leven hebben gekost. Maar de Godheid vult zo voor haar de kristallen vaas met het water van de rivier Styx. We kunnen als sterfelijke mensen, met andere woorden, nooit de hele archetypische kracht van het Goddelijke Leven zelf bepalen.
Soms is het nodig om je over te geven aan de krachten van de wereld om je heen.
Zo leert Psyche orde te scheppen. Ze leert haar eigen vermogen kennen om onderscheid te maken tussen wat goed is en wat kwaad, wat helpend is en wat niet. Ze leert om geduld te hebben, wijsheid te ontwikkelen. En ze leert dat, hoe hard ze ook haar best doet, niet alles in haar leven in haar eigen handen ligt.
4. De afdaling naar de Onderwereld: confrontatie met de Schaduw van het Zelf
Tot slot moet Psyche in haar eentje naar de Onderwereld afdalen en een potje schoonheidszalf van Persephone halen voor Aphrodite. Hier staat het Diep Vrouwelijk, de ontwikkeling van haar Anima centraal. Maar ook hier staat ze niet alleen. Deze keer krijgt ze hulp van een ‘levenloze toren’.
De wijsheid van het collectieve onbewuste
Erich Neumann schrijft in zijn boek Amor en Eros dat deze torenstructuur “een symbool is van de menselijke cultuur en van het menselijk bewustzijn”. Deze toren begint plotseling tegen Psyche te praten en begint haar advies te geven over hoe ze de Onderwereld kan bereiken, zonder dat ze zich daarvoor (in letterlijke zin) hoeft op te offeren.
Onze cultuur en het menselijk bewustzijn – het collectieve onbewuste – zit kortom zelf ook boordevol advies. Vaak verstopt in – (warempel!) – dromen, mythen, en moderne mythologie, die we ter harte kunnen nemen.
Waarom de ziel passie nodig heeft op de spirituele weg
Psyche volgt de precieze instructies die ze heeft gekregen om veilig te reizen en terug te keren. Maar ze kan een laatste verleiding niet weerstaan; ze opent het doosje de schoonheid van Persephone erin.
Dan valt ze in een diepe, bewusteloze slaap. Maar opnieuw staat Psyche niet alleen: Eros voelt haar nood. Hij ontsnapt aan zijn moeder en maakt Psyche wakker met zijn liefde.
Marie-Louise von Franz wijst er in haar interpretatie van de mythe van Psyche en Eros dan ook op dat Psyche het doosje wellicht niet ‘per ongeluk’ opende: ze opende deze noodzakelijk. De Ziel heeft immers de Passie nodig om te kunnen ontsnappen uit de Onderwereld.
Psyche, Eros en het geluk
Om terug te kunnen keren uit depressie, of welke andere vormen van psychische problemen, is immers tegelijk de vitaliteit nodig – anders blijft het immers zinloos. Naar binnen kijken in therapie is één ding (en ook vaak een noodzakelijk ding om tot heling te komen).
Maar blijf kijken en kijk te diep – en je valt in slaap. Je zult naast het naar binnen kijken ook moeten gaan handelen: je zult contact moeten maken met de wereld.
Zo keert Psyche terug uit de onderwereld, heel en geheeld, in contact met het Archetype van het Zelf en als een geïntegreerd, volwassen individu. Van een menselijk kind, overgeleverd aan de afgunst van de Goden, is ze nu zelf een Godin.
De Ziel en de Passie vormen nu samen een dochter: het zintuiglijke geluk.
Waarom ‘Volg je passie en word gelukkig!’ misleidend is
We krijgen allemaal vanuit de samenleving één gebod opgelegd: volg je passie en word gelukkig! Tegelijk krijg ik steeds meer de indruk dat we elkaar (en dan vooral de oude generaties die de jongere generaties) in de steek laten met deze leefregel.
Dat wil zeggen: we krijgen de regel wel opgelegd. Maar laten de jeugd vervolgens achter zonder instructies. We laten ze achter met social media vol beelden over hoe ze perfect zouden moeten zijn, korte video’s die voortdurend afleiden en die tegelijk een onmogelijke druk om te presteren.
We leveren ze over aan een lege definitie van geluk (want ‘geluk’, wat is dat eigenlijk?). En laten ze achter met allerlei ‘hyperobjecten’ waar ze zich druk over mogen maken, zonder dat er een werkelijke oplossing is.
Op de vuilnisbelt van het leven steekt niemand een hand uit
Op de vuilnisbelt van het leven zoals we die zelf hebben gecreëerd, laten we onze kinderen vervolgens dan alleen. Een van de beste voorbeelden (en de gevolgen) van dit fenomeen (het elkaar in de steek laten, bedoel ik dan) – zie ik terug in de serie ‘Adolesence’ (2025). En dan doel ik eigenlijk niet op de serie zelf (die inderdaad schitterend is).
Maar ik heb het nu vooral over de reacties op de serie. Hoe iedereen over elkaar heen buitelt met een mening: van een AIVD-directeur die aanraadt aan ouders om de serie met hun kinderen te kijken, naar schrijfsters die roepen: ‘Ik denk alleen maar: wat een rotjoch’.
Tot uiteindelijk zelfs de schrijver van de serie zelf, die in reactie op het vooronderzoek dat hij deed voor de serie, uiteindelijk oproept tot een algemeen verbod op sociale media voor tieners.
Conclusie: Psyche en Eros en de Spirituele Weg naar voren
Iedereen heeft in deze wereld altijd een mening. Maar niemand biedt een oplossing. We denken aan straf, aan uitsluiting, we wijzen op het gevaar. Maar niemand lijkt echt te denken aan een weg naar voren.
Op die manier moet ik dan ook denken aan de mythe van Psyche en Eros. Ik moet denken aan de lessen die Psyche – de Ziel – moet leren om ten volle in het leven te kunnen staan, met Eros – de innerlijke passie – aan haar zijde als haar gelijke partner.
Ik denk aan een weg van spiritualiteit zoals de mythe die aan de psyche van ieder mens biedt, met adviezen die (o.a.) bestaan uit:
1 – Leer mentaal te onderscheiden wat het juiste en wat het onjuiste is om te doen. Kijk naar de natuur en leer het onderscheid te maken tussen wat goed en kwaad is
2 – Leer te kijken en geduld te hebben. Het juiste moment om te doen wat nodig is, dient zich vanzelf aan.
3 – Niet alles in het leven laat zich afdwingen: soms moet je hulp krijgen van de goden zelf om te bereiken wat je wil. Noem het Vrouwe Fortuna, noem het Geluk of noem het ‘Het Goddelijke’ zelf, maar op je pad is niet alles ‘maakbaar’. Overgave is een levenskunst op zichzelf.
4 – Raak niet verstrikt door voortdurend naar binnen te kijken. Laat je raken door het leven en leer te ontdekken waardoor je ontwaakt, vanuit het sombere Zelf uit de onderwereld, door de passie van Eros, naar een wereld waar je hart harder van gaat kloppen.
Leer te vliegen op de vleugels van de eigen ziel
Laat je kortom betoveren door het avontuur van het hart. Luister naar de verhalen zoals die verteld worden door je ziel. En leer te vliegen op de eigen vleugels, zoals een vlinder zich ontpopt, vanuit de worsteling die we allemaal door moeten maken om tot metamorfose te komen. Om volwassen te worden en je eigen weg te vinden in een wereld waarin iedereen een mening heeft.
Leer te vliegen zoals Psyche en Eros ergens nog steeds hun vlucht nemen, in de natuurlijke wereld zoals die zich voor ons ontvouwt.
Ontdek meer van Rogier Teerenstra
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
2 thoughts on “Psyche en Eros en de Spirituele Weg: 5 lessen in Wijsheid”